Anne Teresa de Keersmaeker houdt in universiteitsstad Gent een publiek pleidooi voor de aardappelactivisten, na Rosas-dansvoorstelling
Ze is verontrust over de toekomst van de landbouw. De uitspraak in het GGO aardappelproces maakt haar razend. Ze zet zich pal achter de actievoerders,  vraagt aandacht voor de economische belangen die meespelen bij biotechnologisch onderzoek.

Toespraak Anne Teresa De Keersmaeker

24 februari 2013, na de voorstelling Elena’s Aria in Vooruit, Gent

Graag had ik nog enkele minuten uw aandacht.

Ik dank u voor uw aanwezigheid vanavond bij onze voorstelling. Hier in deze zaal van Vooruit, in Gent, moet mij echter nog iets van het hart. Iets wat ik ook over enkele weken wil delen met de toeschouwers van Elena’s Aria in Leuven.

Begin februari had ik de grote eer een eredoctoraat te krijgen van de universiteit van Louvain-la-Neuve samen met Brian Eno en Jean Nouvel. Met het motto “Wetenschap laat ons toe de wereld te begrijpen, terwijl kunst haar betekenis geeft”, motiveerde de UCL haar keuze en maakte ze een parallel tussen wetenschappelijk onderzoek en het artistieke proces. Daar wilde ik u in deze universiteitsstad even over spreken: over wetenschap, over het begrijpen van de wereld en op die manier misschien ook over de betekenis van de kunst.

Ik wil u vandaag spreken over de wetenschapper en bio-ingenieur Barbara Van Dyck en haar mede-actievoerders.

Op 12 februari veroordeelde de rechtbank van Dendermonde haar tot zes maanden effectieve gevangenisstraf voor een actie van de Field Liberation Movement tegen een aardappelveld in Wetteren. Op dat veld onderzochten vier wetenschappelijke instellingen de weerbaarheid van genetisch gemodificeerde aardappelen tegen een schimmelziekte. De manifestanten slaagden erin het omheinde veld binnen te dringen en enkele plantjes uit te rukken.

Deze uitspraak van de rechtbank maakt me razend. Om vijf redenen.

1.

Ten gronde deel ik de bezorgdheid van Barbara Van Dyck. Het genetisch manipuleren van planten en de introductie van ggo-gewassen zijn een gevaar voor onze planeet. In tijden waarin het steeds duidelijker wordt dat de mensheid met vuur aan het spelen is, roept de agro-industrie op tot steeds grotere manipulatie, steeds meer chemicaliën, steeds meer risico’s en minder diversiteit. Het resultaat is schrijnend: kleinschalige boeren gaan overkop, onze ecosystemen worden verstoord, allerhande ziektes steken de kop op (bij planten, dieren en mensen), en onze zaden- en voedselproductie komt steeds meer in handen van een heel klein groepje agro-bedrijven, belust op schaarste en speculatie.

2.

Het aardappelveld van Wetteren was een wetenschappelijk onderzoeksproject. Steeds vaker wordt wetenschappelijk onderzoek verricht in opdracht van industrie en multinationals. In Vlaanderen wordt vandaag reeds meer dan 15% van alle universitaire onderzoeksprojecten besteld en gefinancierd door de industrie (zie rapport interuniversitaire expertisecentrum O&O Monitoring – DM 23/6/2011). Ook bij de introductie van ggo-gewassen zijn de commerciële belangen indrukwekkend. Basisbouwstenen van ons ecologisch systeem, zoals zaaigoed, worden geprivatiseerd door multinationals. De meest elementaire bestaansvoorwaarde, voeding, wordt een gepatenteerd product.

Als wereldburger eis ik gezonde voeding, zorg voor de volksgezondheid en voorrang voor het publieke belang op het financiële belang van de aandeelhouder van de multinational.

3.

Barbara Van Dyck en haar medestanders hebben volgens mij geen noemenswaardige misdaad begaan. Een hekken werd omgeduwd en een twintigtal aardappelplantjes werd uit de grond gerukt. Toch diende de Universiteit Gent een gigantische schadeclaim in. De rechtbank kende niet alleen een schadevergoeding toe maar veroordeelde meerdere actievoerders omwille van bendevorming. De misdaad van het zogenaamde bendelid Barbara Van Dyck bestaat erin dat ze de actie heeft verdedigd. Zes maanden effectieve gevangenisstraf voor het uiten van een opinie.

4.

Met haar uitspraak criminaliseert de rechtbank van Dendermonde het sociale engagement van al deze actievoerders. Vanaf heden dreigt elke groep mensen die voor haar eisen op straat komt gelijkgesteld te worden met een criminele bende. Dit is onvoorstelbaar en  zonder meer een bedreiging voor onze democratie. Er bestaat een recht op vrije meningsuiting en op actie voeren. Het is een belangrijke bijdrage aan het maatschappelijk debat. Actie is altijd een handeling die de grenzen aftast van het toelaatbare, door een vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid of verzet. Toch heeft de rechtsstaat alle belang bij het aanvaarden van dit burgerlijke verzet. Deze acties zijn nodig om een debat op de maatschappelijke agenda te krijgen. Ik ben Barbara Van Dyck dankbaar dat ze deze actie gevoerd heeft. Samen met de andere militanten van de FLM heeft ze de gevaren van de genetische manipulatie onder de aandacht gebracht van de publieke opinie.

5.

Ik wilde dit zeggen in Gent en Leuven, omdat de universiteiten van Gent en Leuven cruciale posities bekleden in dit debat. Wetenschap is niet per definitie waardenvrij, wetenschap kan ingezet worden op vele manieren. De actie van het FLM was niet gericht tegen de wetenschap, zij hekelde wel het verlies aan autonomie van onze wetenschappelijke instellingen. Van onze universiteiten verwacht ik eerst en vooral wetenschappelijk onderzoek in het belang van de samenleving. Bezorgd als de universiteiten moeten zijn om de volksgezondheid, verwacht ik van hen een voortrekkersrol in het onderzoek naar de gevaren van ggo’s. Barbara Van Dyck is zo’n wetenschapper die het publieke belang wil dienen, die haar kennis wil inzetten voor de volksgezondheid en de bescherming van de planeet. Na haar actie in Wetteren werd zij door de KU Leuven schandelijk ontslagen. Terwijl ze vooral recht had op de bijzondere steun en waardering van haar rector. Het zijn wetenschappers als haar waar de samenleving om vraagt.

Om te besluiten:

– het is zeer belangrijk dat Barbara Van Dyck en alle andere Wetterense actievoerders volledig vrijgepleit worden en geen straffen krijgen, ook geen symbolische

– Barbara Van Dyck verdient haar plaats terug als wetenschappelijk medewerker van de KU Leuven

– wij allen kunnen hen die steun geven. Alleen door die massale steun zal het onrecht hen aangedaan hersteld kunnen worden.

Ik dank u voor uw aandacht.

Deze toespraak werd integraal gepubliceerd in De Standaard van dinsdag 26 februari: klik hier om het opiniestuk te lezen. 

Op Reyers laat gaat ze in debat met Guy Verhofstadt. Deze laatste twijfelt over genetische manipulatie en vindt de straffen voor de actievoerders te zwaar.  Hier kijken.

De tekst van lokte veel reactie uit bij wetenschappers die discussieren over wetenschap en activisme. Zie hier.